Kolejny etap rewitalizacji „Franciszka”
Miasto podpisało umowę na kolejny etap rewitalizacji zabytkowego kompleksu szybu „Franciszek”. Wyłonione w przetargu Przedsiębiorstwo Budowlano - Produkcyjne ŁĘGPRZEM Sp. z o.o. zrealizuje inwestycję o wartości blisko 15 mln zł, a prace mają się zakończyć do końca 2027 roku. W budynkach powstanie m.in. 8 mieszkań wspomaganych. To kolejny krok w procesie przemiany zabytkowego kompleksu szybu „Franciszek” w miejsce służące lokalnej społeczności.
Przedmiotem nowej inwestycji będzie gruntowna modernizacja zdegradowanych budynków poprzemysłowych: nadszybia z wieżą wyciągową, maszynowni oraz pozostałości po budynku kotłowni z kominem. Obiekty te, stanowiące część historycznego kompleksu szybu „Franciszek”, zyskają nowe funkcje społeczne i mieszkaniowe. - W ich wnętrzach powstanie m.in. 8 mieszkań wspomaganych, przeznaczonych dla osób starszych, przewlekle chorych oraz osób z niepełnosprawnościami – informuje wiceprezydent Aleksandra Skowronek. – Mieszkania będą wyposażone we wszelkie niezbędne instalacje oraz umeblowane w sposób umożliwiający korzystanie z nich. Najmniejszy z lokali ma metraż 39 m2, największy 57 – dodaje.
Poza utworzeniem nowych lokali mieszkalnych zagospodarowana zostanie przestrzeń wspólna pomiędzy budynkami, która stanie się miejscem integracji i aktywności mieszkańców. W ramach inwestycji powstanie wielofunkcyjna świetlica oraz strefa rekreacji, sprzyjająca budowaniu więzi społecznych i aktywnemu spędzaniu czasu. Inwestycja obejmie także zagospodarowanie terenu z drogą dojazdową, terenami utwardzonymi, zielenią i niezbędną infrastruktura techniczną. – Warto podkreślić, że w ramach inwestycji odtworzona zostanie część budynku nadszybia, która uległa degradacji. Rekonstrukcja zostanie przeprowadzona na podstawie dostępnych materiałów archiwalnych. Przeprowadzone zostaną również prace konserwatorskie budynków – zaznacza Marta Lip-Kornatka, Miejski Konserwator Zabytków.
Inwestycja wpisuje się w działania na rzecz rewitalizacji terenów poprzemysłowych oraz rozwoju usług społecznych odpowiadających na potrzeby mieszkańców wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Na jej realizację miasto pozyskało ponad 21,6 mln zł dofinansowania unijnego.
Przypomnijmy, że w listopadzie ubiegłego roku, w ramach modernizacji zabudowań budynku dawnej straży pożarnej funkcjonującej przy szybie „Franciszek” oddano klucze do siedmiu mieszkań komunalnych. Rewitalizacja tej części kompleksu opiewała na ponad 6,8 mln zł i sfinansowano ją w znacznej części z Rządowego Funduszu Polski Ład. Wcześniej, w maju 2025 roku, w pomieszczeniach dawnej administracji obiektu otwarte zostało Lokalne Centrum Tradycji. Jest to „żywe” centrum edukacji regionalnej ze śląskimi izbami m.in. kapelmistrza czy masterchefa. Koszt tego remontu wyniósł prawie 3 mln zł.
Przypomnijmy, że „Franciszek” został wydrążony w 1857 r. jako szyb wydobywczy i przez przeszło pół wieku pełnił tę funkcję. Powstał na terenie pierwszej rudzkiej kopalni węgla kamiennego, czyli kopalni „Brandenburg”. Kopalnia ta zaczęła funkcjonować w 1770 roku, ale nadanie pola do eksploatacji nastąpiła już w 1752 roku. Była ona więc najstarszą kopalnią na Górnym Śląsku. W drugiej połowie XIX w. „Franciszek” był jednym z trzech jej głównych szybów wydobywczych.
Nie zachowały się wszystkie budynki tworzące zespół zabudowy, ale do dziś można podziwiać usytuowaną w środkowej części kompleksu 22-metrową, dwupodziałową wieżę wyciągową, budynki nadszybia, kotłowni, straży pożarnej z ozdobnymi elewacjami, administracji, rozdzielni oraz stacji ratowniczej. Większość zabudowań powstała w drugiej połowie XIX w., a reszta na początku XX w. Nie zachowały się dane dotyczące autora pierwszych powstałych na tym terenie obiektów. Od 1907 roku kolejne zabudowania były projektowane przez Hansa von Poellnitz, architekta i kierownika zarządu budów w koncernie Ballestremów. Do dziś stanowią jeden z najpiękniejszych i najstarszych zabytków przemysłowych na terenie miasta. Od 1984 r. szyb „Franciszek” figuruje w rejestrze zabytków nieruchomych województwa śląskiego.
Miasto weszło w posiadanie obiektu w kwietniu 2024 roku, kiedy to Spółka Restrukturyzacji Kopalń przekazała w ramach darowizny grunt o powierzchni prawie 11,5 tys. m² oraz znajdujące się na nim zabudowania, m.in. budynku maszyny wyciągowej, przybudówki, budynku szybu i wieży szybowej.
