„Jeśli echo ich głosów zamilknie – zginiemy”

Znamy zwycięzców tegorocznej, XII edycji Ogólnopolskiego Konkursu Recytatorskiego im. Wandy Półtawskiej „W kręgu poezji i prozy lagrowej więźniarek KL Ravensbrück”. To Anna Zołotar z Dębicy oraz Zuzanna Bula z Psar. Laureatki zostały wybrane spośród 29 finalistów, którzy zaprezentowali się na gali w Rudzie Śląskiej. Wydarzenie zaszczyciły obecnością byłe więźniarki: Krystyna Paradyż i Irena Cyrankiewicz. Konkurs objęty jest honorowym patronatem małżonki Prezydenta RP – Marty Nawrockiej.

- Od 12 lat w kwietniu, w Rudzie Śląskiej odbywa się wyjątkowe wydarzenie - prawdziwa, poruszająca lekcja historii z udziałem młodych ludzi, wrażliwych, zaangażowanych i świadomych znaczenia pamięci. Ogólnopolski Konkurs Recytatorski „W kręgu poezji i prozy lagrowej więźniarek KL Ravensbrück” to coś więcej niż prezentacja umiejętności artystycznych. To głębokie doświadczenie, w którym młodzież nie tylko recytuje poezję i prozę, ale przede wszystkim przeżywa emocje ich autorek - strach, tęsknotę, ból, ale też nadzieję i siłę przetrwania. Każdym wersem oddaje hołd człowieczeństwu, które nawet w najbardziej nieludzkich warunkach potrafiło przetrwać – mówiła podczas gali Anna Krzysteczko, wiceprezydent miasta ds. społecznych.

W tegorocznym konkursie wzięło udział ponad 200 uczniów z całej Polski. Do finału zakwalifikowało się 29 osób. Podczas gali wszyscy finaliści zaprezentowali wiersze oraz fragmenty prozy na bazie wspomnień więźniarek. - Jeśli nie będziemy przypominać tych wierszy, jeśli nie będziemy przypominać historii Ravensbrück, to te osoby, które utraciły tam życie, te które przetrwały ten obóz, ale już nie ma ich wśród nas odejdą w zapomnienie. Ale chodzi o jeszcze jeden bardzo ważny aspekt – jeśli nie będziemy tej historii przypominać, to my utracimy coś cennego. Utracimy testament więźniarek Ravensbrück, utracimy moc i siłę, która je charakteryzowała – zaznaczył Ryszard Mozgol, Naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Katowicach.

Uroczystość jak zwykle zgromadziła licznych gości, wśród nich obecne były byłe więźniarki KL Ravensbrück, które swoją obecnością nadały wydarzeniu szczególną rangę i emocjonalny wymiar. Irena Cyrankiewicz do obozu trafiła w wieku 7 lat. Wywieziono ją  z całą rodziną. Krystyna Paradyż, pochodząca z Warszawy, została wywieziona w czasie Powstania Warszawskiego, w wieku 15 lat.

- Dzisiejsze pokolenie spotyka się z pokoleniem mylnie zwanym straconym. Ono nie było stracone. Ono przyniosło uniwersalne wartości, które pozwoliły przeżyć i pokazały że godność człowieka jest ponad wszystko – zaznaczyła Maria Lorens, pomysłodawczyni konkursu, córka byłej więźniarki Ravensbrück - Katarzyny Matei.

Podczas gali spośród finalistów wyłoniono laureatów trzech pierwszych miejsc w kategorii poezja oraz trzech pierwszych miejsc w kategorii proza. Jury przyznało też po dwa wyróżnienia.

W kategorii poezja I miejsce zajęła Anna Zołotar z Centrum Kultury i Bibliotek Gminy Dębica. II miejsce przyznano Zofii Semik z I Liceum Ogólnokształcącego im. Marcina Wadowity w Wadowicach, a III miejsce Rafałowi Nowickiemu z Zespołu Szkół Ogólnokształcących im. Piastów Śląskich VII Liceum Ogólnokształcące w Gliwicach.

Z kolei w kategorii proza I miejsce zajęła Zuzanna Bula z Liceum Ogólnokształcącego w Psarach, II miejsce Anna Ezeibe z Prywatnego Liceum Ogólnokształcącego Sióstr Nazaretanek z Oddziałami Międzynarodowymi w Warszawie, a III miejsce Emilia Cegłowska z Łęczyńskiego Stowarzyszenia Twórców Kultury w Łęcznej.

Ponadto przyznano wyróżnienia, które w kategorii poezja otrzymały Zofia Kania ze Szkoły Podstawowej nr 1 im. Janusza Korczaka w Zespole Szkół im. Ireny Sendlerowej w Przemkowie oraz Oksana Zenel ze Szkoły Podstawowej nr 5 im. UNICEF w Turku.

W kategorii proza wyróżniono Milenę Dybczak z I Liceum Ogólnokształcącego im. Marcina Wadowity w Wadowicach oraz Filipa Gacka z Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego Technikum nr 6 Grafiki Logistyki i Środowiska im. Legionów Polskich w Sosnowcu.

Główną nagrodą dla finalistów oraz ich opiekunów jest wyjazd do Niemiec – do Muzeum Miejsca Pamięci i Przestrogi Ravensbrück w dniach 22 - 25 maja br.

Warto dodać, że podczas gali finałowej można było obejrzeć etiudy muzyczne w wykonaniu artystów Teatru „Pierro” pod kierunkiem Anny Morajko-Fornal, działającego przy II Liceum Ogólnokształcącym im. Gustawa Morcinka w Rudzie Śląskiej oraz spektakl „Przed celą śmierci” Grupy Teatralno-Muzycznej „Od serca” Ośrodka dla Osób Niepełnosprawnych Najświętsze Serce Jezusa pod kierunkiem Katarzyny i Witolda Hanke.

Ponadto w holu Śląskiego Teatru Impresaryjnego można było zobaczyć wystawę edukacyjną IPN „FKL Ravensbrück – obóz koncentracyjny dla kobiet 1939–1945”, przygotowaną przez Oddział IPN w Katowicach.

Finał Ogólnopolskiego Konkursu Recytatorskiego „W kręgu poezji i prozy lagrowej więźniarek KL Ravensbrück” odbywa się zawsze w kwietniu. Warto przypomnieć, że w 2011 roku Senat RP ustanowił kwiecień miesiącem pamięci narodowej o więźniarkach obozu KL Ravensbrück. W konkursie biorą udział uczniowie klas VIII szkół podstawowych i szkół ponadpodstawowych. Każdy uczestnik musi przygotować do recytacji wiersz i fragment prozy, które wybiera z podanego przez organizatora spisu.

Jego organizatorem jest Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Stowarzyszenie „Rodzina więźniarek niemieckiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück” oraz Miasto Ruda Śląska. Wydarzenie objęte jest honorowym patronatem Małżonki Prezydenta RP Marty Nawrockiej.

Przypomnijmy, że budowę obozu dla kobiet w Ravensbrück rozpoczęto z rozkazu Heinricha Himmlera w listopadzie 1938 roku. Miał pomieścić ok. 15 tys. osób. Pierwszy transport ok. 900 kobiet podejrzanych o działalność wrogą wobec III Rzeszy dotarł w maju 1939 r. Z kolei pierwszy transport Polek przybył do obozu 23 września 1939 r. Kobiety nie tylko więziono w nieludzkich warunkach i zmuszano do niewolniczej pracy, ale też torturowano, głodzono na śmierć i poddawano okrutnym, pseudomedycznym eksperymentom. W sumie do obozu trafiło ok. 120-130 tys. kobiet i dzieci z 27 krajów. Zginęło ok. 92 tys. Największą grupę więźniarek, bo aż ok. 40 tys., stanowiły Polki. Przeżyło tylko 8 tys. Według danych Gestapo prawie 85% kobiet było więzionych z powodów politycznych. Maksymalnie przebywało w obozie równocześnie ok. 45 tys. więźniarek. W czasie wojny powstało ponad 40 podobozów KL Ravensbrück, w tym również podobóz dla młodzieży. Umieszczono w nich ok. 20 tys. mężczyzn i tysiąc dziewcząt.

Po wojnie władze sowieckie zmieniły obóz w koszary. Budynek byłej komendantury SS był używany przez wojsko radzieckie do 1977 roku. Dopiero w 1994 roku Rosjanie całkowicie wycofali się z Ravensbrück. Jednak w 1948 roku byłym więźniarkom udało się zorganizować pierwsze miejsce pamięci na terenie obozowych krematoriów. W 1959 roku utworzono Muzeum – Miejsce Pamięci i Przestrogi Ravensbrück. Na tablicy upamiętniającej polskich więźniów widnieje napis: „Jeśli echo ich głosów umilknie, zginiemy”.